Badania obrazowe

Poniżej znajdują się informacje na temat badań obrazowych wykonywanych w celu kwalifikacji potencjalnego żywego dawcy nerki. Pobranie nerki od dawcy żywego celem przeszczepienia musi być zabiegiem bezpiecznym. Żywy dawca nerki powinien być tak przygotowany do pobrania, żeby ryzyko powikłań ograniczyć do minimum.

Diagnostyka obrazowa u potencjalnego żywego dawcy nerki

Badania obrazowe u potencjalnych żywych dawców nerki są wykonywane w celu:

  • ogólnej oceny stanu zdrowia, jako uzupełnienie oceny klinicznej i badań laboratoryjnych,
  • szczegółowej oceny anatomii oraz czynności nerek.

Dokładna wizualizacja unaczynienia nerek jest istotna ze względu na dużą zmienność osobniczą układu tętniczego i żylnego nerek. Ilość, kaliber i przebieg tętnic i żył nerkowych ma decydujące znaczenie przy wyborze nerki do pobrania i planowaniu operacji (technika otwarta lub laparoskopowa).

Każdy potencjalny dawca nerki traktowany jest wyjściowo jako osoba zdrowa, u której w normalnych warunkach nie byłoby konieczności wykonywania badań obrazowych. Dlatego też zestaw badań obrazowych wykonywanych u osób chcących oddać nerką dobrany jest w taki sposób, aby były one maksymalnie bezpieczne. W szczególności kładziemy nacisk na ograniczenie dawki promieniowania jonizującego otrzymanego przez pacjenta.

Poniżej przedstawiamy informacje dotyczące rutynowo wykonywanych badań obrazowych.

1. RTG klatki piersiowej
To proste badanie dostarcza wielu informacji na temat narządów klatki piersiowej. Pozwala na ocenę miąższu płucnego, sylwetki serca, aorty oraz wydolności krążenia płucnego.
Dawka promieniowania jonizującego otrzymana przez Pacjenta jest mała, jednak należy pamiętać o tym że wykonywanie RTG klatki piersiowej jest przeciwwskazane u kobiet w ciąży. Wszystkie badania wykorzystujące promieniowanie rentgenowskie najlepiej wykonywać jest do 10 dnia cyklu miesięcznego.

2. USG jamy brzusznej
Ultrasonografia jest doskonałą metodą do oceny narządów miąższowych jamy brzusznej. Badanie jest całkowicie nieszkodliwe dla zdrowia i nie ma przeciwwskazań do jego wykonania. USG pozwala na wykluczenie chorób wątroby, dróg żółciowych i pęcherzyka żółciowego, śledziony i trzustki. W zakresie nerek oceniamy czy są one prawidłowo wykształcone i położone, jaka jest ich wielkość i grubość warstwy miąższowej, czy w miąższy nerek nie ma zmian ogniskowych (torbiele, guzy lite) oraz czy nie ma patologii układu kielichowo-miedniczkowego i moczowodu (poszerzenie, kamica).  Skuteczność USG w ocenie dodatkowych tętnic nerkowych jest ograniczona, dlatego też w tym celu stosowane są badania wysoko specjalistyczne: rezonans magnetyczny lub tomografia komputerowa.

3. Rezonans magnetyczny
Badanie rezonansu magnetycznego (MR) jamy brzusznej i miednicy wykonywane są przy użyciu aparatu Ingenia (Philips, Holandia) o indukcji pola 1.5 Tesli. Badanie rezonansu magnetycznego, podobnie jak USG, nie ma szkodliwego wpływu na organizm ludzki. Środek kontrastujący, który jest podawany podczas badania aby uwidocznić naczynia nerkowe, jest bardzo dobrze tolerowany przez pacjentów. Niezwykle rzadko mogą się zdarzyć lekkie działania niepożądane takie jak ból głowy, czy nudności.
Badanie MR dokładnie przedstawia anatomię nerek. Angiografia-MR pozwala na wykonanie przestrzennych rekonstrukcji ukazujących unaczynienie tętnicze i żylne nerek. Perfuzja-MR pozwala na ocenę przepływu środka kontrastującego przez łożysko naczyniowe nerek i ocenę procentowego udziału każdej z nerek w całkowitym przepływie krwi przez nerki, co pośrednio informuje o ich czynności (tzw. funkcja rozdzielcza nerek). Nerki uważa się za równoważne jeżeli różnica w funkcji rozdzielczej nerek nie przekracza 10 %. W przypadku, gdy jedna z nerek ma wyraźnie większy udział w funkcji rozdzielczej, do pobrania wybiera się nerkę z mniejszym udziałem procentowym.
Przeciwwskazaniem do wykonania MR jest obecność w ciele Pacjenta metalowych elementów (takich jak stymulator serca, neutostymulator, implant ślimakowy, ciało metaliczne w gałce ocznej, klips chirurgiczny na tętnicach mózgowych), które w silnym polu magnetycznym wytwarzanym przez aparat  mogą zostać uszkodzone lub może wzrosnąć temperatura w otaczających je tkankach. Ze względu na budowę większości aparatów rezonansu magnetycznego, w których pacjent w trakcie badania zmuszony jest dłuższy czas (około 50- 60 minut) przebywać w ograniczonej przestrzeni, wykonanie badania może być niemożliwe u pacjentów z klaustrofobią.

4. Tomografia komputerowa
Tomografia komputerowa (TK) jest wykonywana wyłącznie w przypadku przeciwwskazań do badania rezonansu magnetycznego. Badanie to opiera się na ocenie pochłaniania przez tkanki promieniowania jonizującego. Żeby ograniczyć potencjalnie szkodliwy wpływ promieniowania rentgenowskiego na organizm, protokół badania jest tak skonstruowany, żeby dawka promieniowania otrzymana przez Pacjenta była ograniczona do niezbędnego minimum. Zaletą badania tomograficznego jest krótki czas badania – całe badanie wraz trwa ok. 5-10min. Środek cieniujący, który podawany jest podczas badania czasami może dawać działania niepożądane w postaci wysypki, nudności, które najczęściej samoistnie wycofują się. Cięższe działania niepożądane zdarzają się bardzo rzadko(<1%). TK, tak jak RTG, nie może być wykonywana u kobiet w ciąży.
TK doskonale obrazuje unaczynienie nerek oraz ma bardzo wysoką skuteczność diagnostyczną w wykrywaniu zmian ogniskowych w nerkach i kamicy nerek. Przestrzenne rekonstrukcje dwu- i trójwymiarowe tętnic i żył nerkowych wykonane na podstawie obrazów angiografii-TK stanowią ważną pomoc dla chirurga przy planowaniu pobrania nerki.

5. Scyntygrafia dynamiczna nerek
U żywych dawców nerki konieczna jest również ocena czynności nerek. Przyjmuje się, że nerka o lepszej czynności pozostaje u dawcy. Metodą z wyboru do oceny czynności nerek jest scyntygrafia dynamiczna nerek. Pozwala ona na ocenę globalnego eGFR, eGFR każdej z nerek oraz funkcji rozdzielczej nerek.

dr n. med. Piotr Palczewski - radiolog
dr Katarzyna Sułkowska - radiolog


Rekonstrukcja 3Dz tomografii komputerowej pokazująca pojedynczą tętnicę po stronie prawej (right renal artery) i dwie tętnice po stronie lewej (left renal artery I, left renal artery II).


Rekonstrukcja 3D z badania rezonansu magnetycznego żywego dawcy nerki pokazująca pojedynczą tętnicę nerkową po stronie prawej (right renal artery) i dwie tętnice po stronie lewej (left renal artery I, left renal artery II).